13 oktober 2026
Algemeen
Artificial Intelligence
AI-adoptie in Nederland: zo haal je wél waarde uit AI
In 2025 gebruikte een op de drie Nederlandse bedrijven met tien of meer medewerkers AI. Dat is ruim boven het Europese gemiddelde. Bewijs dat dit gebruik ook meetbare waarde oplevert, blijft echter schaars. Dat blijkt uit AI Lens on the Netherlands, de marktanalyse die Computrain in september 2026 samen met LLPA publiceerde.
Het rapport vertaalt het wereldwijde LLPA Enterprise AI Adoption Report naar de Nederlandse markt en is volledig gebaseerd op openbare bronnen, zoals Eurostat en CBS. In deze blog lees je de belangrijkste bevindingen en wat organisaties die wél waarde uit AI halen anders doen.
Hoeveel Nederlandse bedrijven gebruiken AI in 2025?
In 2025 gebruikte 33,2% van de Nederlandse bedrijven met tien of meer medewerkers minstens één AI-technologie. Daarmee staat Nederland zesde in de EU, ruim boven het EU-gemiddelde van 20%, maar duidelijk achter koploper Denemarken (42%).
De groei is fors. CBS mat in 2023 nog 14%, in 2024 22,7% en in 2025 ongeveer 33%. Maar dat gemiddelde verbergt grote verschillen. Van de grote bedrijven (250+ medewerkers) gebruikt 66,2% AI, tegenover 29,8% van het midden- en kleinbedrijf (mkb) en 13,8% van de microbedrijven met twee tot negen medewerkers. Ook per sector loopt het sterk uiteen: in informatie en communicatie gebruikt 54% van de bedrijven AI, in de bouw en horeca minder dan 10%.
Bij deze cijfers is een kanttekening op z'n plaats. Commerciële peilingen vragen vaak breed uit of iemand ‘AI gebruikt’ en komen dan op 70% of meer uit, zoals de MKB Barometer van Exact. Eurostat en CBS hanteren een strengere definitie. De cijfers zijn daarom niet goed met elkaar te vergelijken.
Hoe verhoudt Nederland zich tot de Europese koplopers?
Nederland loopt in élke grootteklasse achter op de Scandinavische koplopers, dus niet alleen in het mkb. De voor de hand liggende verklaring is dat grote Nederlandse bedrijven op Scandinavisch niveau zitten en het mkb het gemiddelde omlaag trekt. De Eurostat-cijfers laten zien dat dat niet klopt.
Aandeel bedrijven dat AI gebruikt, per bedrijfsgrootte (2025)
Land | Klein (10-49 medewerkers) | Middelgroot (50-249 medewerkers) | Groot (250+ medewerkers) |
Denemarken | 37,5% | 58,3% | 74,5% |
Finland | 33,5% | 51,4% | 79,4% |
Nederland | 28,8% | 46,6% | 67,6% |
EU-27 | 17,0% | 30,4% | 55,0% |
Bron: Eurostat, The use of AI technologies in the EU, 2026 edition.
Digitale vaardigheden verklaren het verschil evenmin, want 84% van de Nederlanders heeft digitale basisvaardigheden, tegenover 60% in de EU. Ook de sectormix is geen sluitende verklaring. Binnen informatie en communicatie is het gat met Denemarken (54% tegenover 79%) zelfs groter dan het nationale verschil. Het rapport concludeert daarom dat de beschikbare data geen eenduidige oorzaak aanwijzen.
Waarom levert AI in organisaties nog weinig meetbare waarde op?
De meeste organisaties gebruiken AI oppervlakkig: ze kopen toegang en draaien pilots, maar richten hun werkprocessen er niet op in. Juist daar zit de waarde.
De Nederlandse cijfers bevestigen dat beeld. In PwC's CEO Survey rapporteerde 15% van de 93 Nederlandse CEO’s omzetgroei door AI en 24% kostenbesparing, tegenover 29% en 26% wereldwijd. In de MKB Barometer van Exact zegt 47% van de mkb-ondernemers niet te weten hoe ze AI effectief inzetten, en 56% gebruikt het vooral voor tekst en beeld. Een studie van Dialogic in opdracht van het ministerie van Economische Zaken concludeert daarnaast dat AI in het mkb zelden structureel is ingebed.
Nederland is daarin overigens geen uitzondering. Wereldwijd gebruikt volgens McKinsey 88% van de organisaties AI. Slechts 39% ziet enig effect op het bedrijfsresultaat, ongeveer 6% haalt er aantoonbaar veel waarde uit. Ook in Denemarken en Finland is diepe integratie de uitzondering. Het gat tussen gebruik en waarde is dus een Europees vraagstuk. Daarom is meetbare waarde de maatstaf om op te sturen, niet het adoptiepercentage.
Hoeveel medewerkers zijn getraind in het gebruik van AI?
In 2024 noemde, volgens CBS, 74,6% van de bedrijven die AI wel overwogen maar niet invoerden, gebrek aan ervaring als reden. Tegelijkertijd blijft scholing achter op het gebruik van AI. In 2025 gebruikte 44,7% van de Nederlanders van 16 tot 74 jaar generatieve AI, tegenover 32,7% in de EU. Volgens de Newcom AI Monitor gebruiken inmiddels 5,2 miljoen Nederlanders AI op het werk. Slechts 29% van de medewerkers die AI gebruiken, heeft instructies of een training gekregen.
Ook op beleid lopen organisaties achter. Van de werkenden die AI gebruiken, zegt 42% dat hun organisatie regels heeft voor AI-gebruik.
Het gebruik van generatieve AI heeft juridische gevolgen. Sinds februari 2025 verplicht de Europese AI Act organisaties die AI inzetten dat ze maatregelen treffen voor de AI-geletterdheid van hun medewerkers. Het gat tussen gebruik en begeleiding is dus ook een compliancevraagstuk.
Wat doen organisaties die wél waarde uit AI halen?
McKinsey en BCG komen onafhankelijk van elkaar tot dezelfde conclusie: organisaties die waarde uit AI halen, investeren in de verandering en niet alleen in de tool. Ze herontwerpen werkprocessen in plaats van AI eraan toe te voegen en concentreren hun investeringen op een beperkt aantal strategische toepassingen. Daarnaast beleggen ze het eigenaarschap bij het senior management en schalen ze op na de pilotfase.
BCG vat het samen in de 10-20-70-regel: de waarde van AI zit voor 10% in algoritmes, voor 20% in technologie en data en voor 70% in mensen, processen en adoptie. Toch had volgens AWS slechts 14% van de organisaties die generatieve AI zijn gaan gebruiken een strategie voor verandermanagement.
In Nederland bestaan sterke voorbeelden. ING zag het aandeel chats dat de chatbot zelf afhandelt, stijgen van 46% in 2023 naar 75% in 2025, en bracht ruim 90% van zijn AI-pilots in productie. Maar het rapport waarschuwt dat zulke cases uitzonderingen zijn. Openbaar gedocumenteerde resultaten van gewone middelgrote bedrijven zijn schaars.
Waar begin je als organisatie met AI-adoptie?
Begin niet bij een tool, maar bij drie stappen: bepaal waar AI rendeert, maak AI-geletterdheid structureel en meet wat het oplevert. Je medewerkers gebruiken AI immers al. De vraag is of dat gebruik iets oplevert.
Die eerste stap is de belangrijkste, want volgens het wereldwijde LLPA-rapport lopen organisaties vooral vast op de vraag waar ze AI moeten inzetten, niet op begrip van wat AI is. Dat vraagt kennis van je eigen processen. Maak vervolgens AI-geletterdheid structureel, per rol, in plaats van met losse trainingen. Een beleidsmaker heeft andere kennis nodig dan een data-analist of een teamleider. Meet ten slotte wat het oplevert, zodat AI niet blijft steken in een licentie die niemand gebruikt.
Computrain helpt organisaties daarbij met AI-trainingen zoals AI Literacy, leerroutes per rol en incompanytrajecten die aansluiten op jouw sector.
Benieuwd naar alle cijfers? Lees het volledige rapport AI Lens on the Netherlands of neem contact op voor een AI-leerroute op maat via [email protected].
Over dit onderzoek
AI Lens on the Netherlands: Enterprise AI Adoption 2025-2026 is in september 2026 gepubliceerd door LLPA en Computrain, het Nederlandse LLPA-lid. Het rapport bouwt voort op het LLPA Enterprise AI Adoption Report 2025 en is volledig gebaseerd op openbare bronnen.
